سیمای عمومی استان

استان سیستان و بلوچستان به عنوان پهناورترین استان در ناحیه جنوب شرق کشور واقع شده است . این استان 1210 کیلومتر مرز خاکی با دوکشور پاکستان و افغانستان و 370 کیلومتر مرزآبی در کرانه های شمالی دریای عمان و از شمال به استان خراسان جنوبی ، از جنوب به دریای عمان ، از شرق به کشورهای پاکستان و افغانستان و از غرب به استانهای هرمزگان و کرمان محدود شده است.

استان سیستان و بلوچستان به عنوان پهناورترین استان در ناحیه جنوب شرق کشور واقع شده است . این استان 1210 کیلومتر مرز خاکی با دوکشور پاکستان و افغانستان و 370 کیلومتر مرزآبی در کرانه های شمالی دریای عمان و از شمال به استان خراسان جنوبی ، از جنوب به دریای عمان ، از شرق به کشورهای پاکستان و افغانستان و از غرب به استانهای هرمزگان و کرمان محدود شده است.

مساحت استان 187502 کیلومترمربع است که 5/11 درصد از وسعت کشور را برمی گیرد. براساس سرشماری عمومی سال 1390 تراکم نسبی استان 5/12 نفر در هر کیلومترمربع بوده است که از این لحاظ یکی از کم تراکم ترین استان های کشور محسوب می شود. میزان این شاخص در سال 1385 برابر 13نفر در هر کیلومترمربع بوده است.

کل مرزهای استان حدود 2/1580 کیلومتر یعنی معادل یک ششم از کل مرزهای جمهوری اسلامی ایران می باشد. طول مرزهای استان با کشور افغانستان نیز 5/288 کیلومتر یعنی معادل یک سوم از کل مرز ایران با افغانستان و طول مرزهای مشترک استان با کشور پاکستان 7/921 کیلومتر بوده که کل مرز مشترک ایران و پاکستان را تشکیل می دهد. طول مرزهای آبی استان با ساحل دریای عمان  370 کیلومتر است.

استان سیستان و بلوچستان از دو منطقه متمایز تشکیل شده است :

منطقه بلوچستان (جنوب استان)، نیز صدفی است که وسعت متنوع اش را با دریای عمان گره زده است. این وادی دارای طبیعتی کوهستانی  می باشد. مناطق جنوبی استان با توجه به مجاورت با دریای عمان و بهره گیری از بادهای موسمی اقلیم متفاوتی دارند. بالا بودن میانگین دما و پایین بودن نوسانات آن از مشخصه های اساسی اقلیم منطقه است. با توجه به پایین بودن نزولات جوی و عدم وجود منابع برفی کوهستانی اکثر جریانات رودخانه ای، موقتی و فصلی بوده و در بخش وسیعی از استان منابع محدود آب های زیر زمینی تنها امکانات تامین آب محسوب می شوند. وجود مخروط آتشفشانی تفتان با 3941 متر ارتفاع در شمال بلوچستان مرکزی، شرایط اقلیمی متنوع و جالبی را فراهم آورده است. منطقه بلوچستان با 172305 کیلومترمربع وسعت و از شهرستانهای زاهدان ، میرجاوه ، خاش ، سراوان ، سیب و سوران ، مهرستان ، ایرانشهر ، سرباز ، دلگان ، نیکشهر ، قصرقند ، چابهار و کنارک تشکیل می گردد.

منطقه سیستان  (شمال استان)، نگینی است برآمده از آبرفت های رودخانه هیرمند ، که بزرگ ترین دریاچه آب شیرین جهان را در خویش جای داده است. شریان حیاتی منطقه یعنی هیرمند نوسانات سالیانه قابل ملاحظه ای را نشان می دهد. وزش بادهای 120 روزه که از اواخر بهار تا پایان تابستان می وزد در تشدید نیاز و خشکی محیط موثر است. منطقه سیستان شامل شهرستانهای زابل ، زهک ، نیمروز ، هامون و هیرمند می باشد و 15917 کیلومترمربع مساحت دارد.

همجواری استان با دو کشور  افغانستان و پاکستان با وجود بازارهای مصرف بی رقیب از یک سو و شرایط خاص حاکم بر آن کشورها از سوی دیگر ، این استان را از اهمیت بسیاری برخوردار ساخته است

از سوی دیگر منطقه سیستان در حال حاضر به دلیل مواجهه با خشکسالی های پی در پی و قطع آب هیرمند به دلیل عدم تمکین کشور مقابل به موافقت نامه های دو جانبه و عدم رعایت حق آبه جمـهوری اسلامی ایران ، دچار مشکلات و چالش های فراوانی در بخش های اقتصادی و اجتماعی خود گردیده است.

ایجاد شرایط و امکانات لازم به منظور تغییر روند مذکور و حفظ و ماندگاری جمعیت به ویژه جمعیت جوان و تحصیل کرده در منطقه ، در برون رفت سیستان از مضعیت فعلی بسیار تاثیر گذار خواهدبود. اگرچه در سال های اخیر اقدامات بسیار ارزنده  و مفیدی در این خطه برای جبران کاستی ها و مشکلات موجود انجام گرفته است ، لیکن برون رفت کامل از وضعیت موجود و برنامه ریزی برای توسعه اقتصادی منطقه ، نیازمند اقدامات و توجه بیشتری می باشد.

با توجه به کاهش توجیه اقتصادی فعالیتهای کشاورزی به دلیل خشکسالی و کاهش توجیه اقتصادی از یک سو و وجود مرزهای طولانی  و بازار تقریباً بی رقیب در کشورهای افغانستان و پاکستان از سوی دیگر ، بخش صنعت ، معدن و بازرگانی با بهره گیری از شرایط فوق می تواند موجبات توسعه اقتصادی منطقه ، ایجاد اشتغال و در نتیجه کاهش مشکلات و چالش های اقتصادی و اجتماعی موجود  در منطقه گردد.

همچنین این استان بعلت قرارگرفتن در کمربند فلززائی معدنی که از اروپا شروع و پس از گذشت از میناب و ارتفاعات جازموریان به سمت خاش و زاهدان ادامه می یابد، از منابع غنی معدنی در زمینه کانی های فلزی و غیرفلزی می باشد . مطالعات انجام شده نشان می دهــد که قابلیتهای مــعدنی از جمله توانمندیهای مهم توسعه استان بشمارمی آیند و بسیاری از کانسارهای فلزی و غیرفلزی شــناخــته شده ، می توانند مبنای صنایع بزرگ معدنی قرارگیرند .  باتوجه به شرایط فعلی و  لزوم استفاده از کلیه امکانات برای شکوفائی اقتصاد ملی ما  را  ناگزیر از شناخت این قابلیتها نموده و در بسیاری از موارد ،  استفاده از آن حتی با وجــود محدودیـــتهای طبیعی بســیار منطــقی جلــوه می نماید.

– خلاصه ای ازویژگی های کلی استان:

– مساحت استان   187502    کیلومترمربع

–  جمعيت استان   2405742   نفر

– تعدادشهرستان های عشایری استان   18  شهرستان

– مساحت اراضی کشاورزی استان    83432    هکتار

– میزان اراضی مرتعی استان   10250000   هکتار

– جمعیت دامی استان        900هزار راس

– استعدادهای ويژه استان :    1100 کیلومتر مرز خاکی با دو کشور افغانستان و پاکستان ، و 300 کیلومتر مرز آبی

خلاصه اي از برخي ويژگي هاي طبيعي استان ( اطلاعات زيررا ميتوان به صورت توصيفي و يا درقالب جدول اخذ كرد)

نوع اقليم استان براساس الگوي آمبرژه:

اقلیم بیابانی و نیمه بیابانی —   منطقه گرم و خشک

وضعيت دما

– حداكثر مطلق   32   درجه سانتيگراد

– حداقل مطلق    5/7   درجه سانتيگراد

– ميانگين سالانه دما  6/19 درجه سانتيگراد

– ميانگين سالانه حداقل دماي استان    22   درجه سانتيگراد

–  ميانگين سالانه حداكثر دماي استان    37    درجه سانتيگراد

وضعيت بارش ها:

مقدار      درصد از  بارش ها ي استان به صورت برف و  مقدار    100    درصد آن به صورت باران مي باشد.

– متوسط حجم کل میزان نزولات آسمانی سالانه   2000 ميليون مترمکعب

– متوسط تبخير سالانه      3800   میلیمتر

ـ ميانگين بارندگي ساليانه     110   ميليمتر

ـ حداكثر بارندگي     6/161    ميليمتر

ـ حداقل بارندگي    6/62    ميليمتر

– شاخص هاي رطوبتي:

– ميانگين رطوبت نسبي استان    5/37       درصد است.

– ميانگين حداقل درصدرطوبت نسبي   7        درصد است.

– ميانگين حداكثر درصدرطوبت نسبي  7/67     درصد است.

باد

– باد غالب   :   شمال و شمال غرب

–  سرعت حداكثر       90 کیلومتر بر ساعت

– مزايا و محدوديت هاي حاصل ازوزش باد:    محدودیتها :   وزش طوفانهای شدید همراه گرد و خاک

مزیت :  استفاده از انرژی باد در تولید برق

– منابع آب

– ميزان كل نزولات سالانه استان      2000  ميليون متر مكعب

– جريانات ورودي آب به استان         800      ميليون مترمكعب

– جريانات خروجي آب از استان       3373     ميليون مترمكعب

– برآوردميزان آب زيرزميني استان  1480      ميليون مترمكعب

–  منابع توليد قابل استحصال وتخصيص به عشاير:

ميزان منابع آب تخصيص داده شده به عشايرتاكنون                        1331    ليتر

ميزان منابع آب مجوزگرفته شده وقابل تخصيص                              1855    ليتر

پيش بيني ميزان منابع آب قابل استحصال تا افق برنامه                      4685  ليتر

ميزان اراضي زراعي تخصيص داده شده به عشاير تاكنون               1120    هكتار

ميزان اراضي قابل واگذاري تاافق برنامه راهبردي                          9400     هكتار

میزان ار اضی مرتعی  استان –                                       10250000          هکتار

ميزان فرصت هاي اشتغال قابل تامين تاافق برنامه راهبردي            6950    مورد